Đức Thánh Cha: máy móc là công cụ, không phải con người

Ngày thứ Sáu 30/10, Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp các tham dự viên cuộc gặp “Tương lai của trí tuệ nhân tạo” tại Vatican, do Hàn lâm viện Giáo Hoàng về Sự sống và Viện Tương lai Sự sống cùng tổ chức. Ngài nói tương lai của trí tuệ nhân tạo không phải đã định sẵn, mà tùy thuộc vào chọn lựa của con người hôm nay.

Câu nói đắt nhứt của buổi tiếp kiến chỉ có một dòng: “Máy móc là công cụ, không phải con người.” Ngài giải thích: máy móc không trải nghiệm, không có thân xác, không biết vui hay đau, không lớn lên qua giao thiệp, và không biết từ bên trong tình yêu, công việc, tình bạn hay trách nhiệm là gì. Nay có người đề nghị trao cho các hệ thống ấy quyền lợi, thậm chí tư cách pháp nhân — cách làm ấy, theo ngài, dễ che khuất trách nhiệm của con người và để người bị thiệt hại phải đối đầu với một thực thể không có mặt người.

Lớp thứ hai của thông điệp đụng tới chiến tranh. Có những quyết định không bao giờ được giao cho máy: quyết định đụng tới sinh mạng, tự do và vũ lực phải luôn nằm dưới sự giám sát hiệu quả, có hiểu biết và có trách nhiệm của con người. Vì vậy ngài kêu gọi “giải giới” trí tuệ nhân tạo, và thúc các nước họp tại Geneva vào tháng 11 tới bước cụ thể để cấm vũ khí tự hành gây chết người. Ngài nhắc lại lời Đức Thánh Cha Phanxicô tại hội nghị G7 năm 2024: không máy nào được quyền quyết định lấy mạng người.

Điều “cấp bách nhứt”, theo ngài, không phải là thiếu nguyên tắc, mà là thiếu thể chế quốc tế đưa nguyên tắc đạo đức vào thực hành. Thông điệp này nối tiếp thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica Humanitas, ra hồi tháng 5, kêu gọi đặt kỹ thuật phục vụ phẩm giá con người và ích chung thay vì chạy theo lợi nhuận.

Máy càng giỏi bắt chước người, ranh giới càng cần người giữ — và người giữ ranh giới ấy, theo Đức Thánh Cha, không thể là cái máy.