Sửa Luật hiến, ghép tạng: cấm lấy tạng người sống dưới 18 tuổi

Một người chết não có thể cứu nhiều người đang chờ ghép, nhưng luật hiến tạng không thể viết vội. Sáng 2/11, tại hội trường Quốc Hội, Bộ Trưởng Đào Hồng Lan giải trình dự án Luật Hiến, ghép tạng sửa đổi. Chi tiết đắt nhứt trong buổi sáng ấy là một câu nói thẳng: tuyệt đối không lấy mô không tái sinh hay bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi.

Người chờ ghép được gì

Được biết, luật hiến, ghép tạng có từ năm 2006, gần 20 năm chưa sửa lớn. Dự thảo đã qua thảo luận tổ ngày 21/10 với 69 lượt ý kiến. Bộ Y Tế từng cho hay gần 50.000 người bịnh đang chờ được ghép. Dự án luật mở thêm cửa cho người chờ: người từ đủ 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác; việc điều phối sẽ đi qua hệ thống dữ liệu quốc gia, theo chỉ số y khoa làm căn cứ hàng đầu. Người hiến giữ quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào, và bịnh viện phải tôn trọng nguyện vọng ấy.

Cửa siết chặt ở đâu

Ấy vậy mà mở cửa không có nghĩa là mở toang. Dự án luật nâng số nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 10 lên 21, trong đó có việc lấy mô từ bào thai và việc tổ chức đưa người ra hay vào Việt Nam để hiến, ghép trái quy định. Người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi cùng dòng máu trực hệ hoặc họ hàng trong ba đời với người hiến; quy định cho người nước ngoài đăng ký chờ ghép tại Việt Nam cũng được bỏ đi, để chặn đường mua bán tạng.

Tuổi hiến và bốn điều kiện

Điểm gây bàn cãi nhứt nằm ở tuổi hiến. Người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Người hiến khi còn sống, từ đủ 18 tuổi chỉ hiến cho người trong gia đình; phải từ đủ 25 tuổi mới được hiến cho người ngoài gia đình, qua điều phối quốc gia. Với người dưới 18 tuổi, dự án luật chỉ cho hiến mô tái sinh do Bộ Y Tế quy định, như tế bào gốc tạo máu, và phải đủ bốn điều kiện cùng lúc: không có người hiến trưởng thành phù hợp; được chỉ dẫn độc lập; chỉ hiến cho anh chị em ruột; và có sự đồng ý của cả cha lẫn mẹ. Dự thảo từng mở cho cha mẹ, nay chỉ còn anh chị em ruột.

Ai cầm cân, ai giữ cửa

Người chỉ dẫn cho người hiến khi còn sống phải độc lập với người mổ, và hội đồng chỉ dẫn phải có ít nhứt năm người, gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý. Việc xác định chết não được tách riêng, theo quy định từ năm 2007: tám tiêu chuẩn lâm sàng, năm tiêu chuẩn cận lâm sàng, làm ba lần trong tối thiểu 12 giờ. Quy định vẫn phải hợp với phong tục và tâm lý người Việt Nam.

Sự đánh đổi nói thẳng

Sự đánh đổi nói thẳng ra như vầy: người chờ ghép được thêm cơ hội sống, nhưng phải chờ trong hàng đợi công khai, theo chỉ số y khoa; Trong khi ấy, người trẻ được bảo vệ kỹ hơn, nhưng hẹp đi đường hiến trước tuổi 25; còn bịnh viện gánh thêm thủ tục, đổi lại là một hành lang pháp lý rõ ràng. Với gia đình người chết não chưa kịp đăng ký hiến, dự thảo hứa viết lại cách thể hiện sự đồng ý theo hướng nhân văn.

Kết

Luật này vẫn là dự thảo, chưa phải luật đã ban hành. Nhưng hướng đi đã rõ: cứu người thì mở đường, còn cửa lợi dụng thì siết chặt. Thước đo sau cùng là chỗ một gia đình đang tang thương có tin rằng nghĩa cử của người thân mình đi đúng chỗ, và một người chờ ghép có tin rằng mình chờ trong một hàng đợi công bằng hay không.