Vụ Mr Pips: lá đơn giám định tâm thần gây chú ý nhứt phiên tòa

Một phiên tòa có 188 bị cáo ngồi kín phòng xử đã đủ gây chú ý. Ấy vậy mà điểm nóng nhứt trong ngày 27/10 lại không nằm ở con số bị cáo, mà ở một lá đơn của phía bào chữa: xin tòa trưng cầu giám định tâm thần cho bị cáo cầm đầu, Phó Đức Nam, người mà dư luận quen gọi là Mr Pips.

Ngày 27/10, Tòa Án Nhân Dân Thành Phố Hà Nội tiếp tục xét xử đường dây lừa đảo đầu tư ngoại hối và chứng khoán qua mạng do Nam cầm đầu. Theo cáo trạng mà báo chí dẫn lại, Nam bị xác định là chủ mưu, chịu trách nhiệm với 920 vụ lừa đảo, tổng số tiền chiếm đoạt gần 1.600 tỉ đồng. Đặt cạnh đó là khối tài sản mà Tuổi Trẻ nêu ra: khoảng 250kg vàng trị giá hơn 611 tỉ đồng, 41 ô tô, hơn 122 tỉ đồng tiền mặt và 111 nhà đất. Chỉ riêng con số vàng đã đủ cho thấy vì sao phiên tòa này được theo dõi sát sao tới vậy.

Lá đơn gây chú ý do hai luật sư Phạm Thanh Bình và Vũ Tuấn Linh gửi đi, xin trưng cầu giám định pháp y tâm thần cho Nam. Đơn viện dẫn việc Nam từng khám và điều trị tại Bịnh Viện Alexandra ở Tân Gia Ba khoảng năm 2013, và phía bào chữa cho hay Nam có biểu hiện từ thời ấy, theo Dân Trí. Cần nói rõ một điều: đây mới là kiến nghị của phía bào chữa, chưa phải kết luận của tòa hay của cơ quan giám định. Tòa sẽ xem xét có chấp thuận hay không, và câu trả lời ấy tự nó cũng là một phần của phiên tòa.

Với hàng ngàn bị hại, điều họ chờ không phải là một lá đơn, mà là hai câu trả lời: trách nhiệm thuộc về ai, và tiền đã mất có về lại được bao nhiêu. Một bước giám định, nếu tòa chấp thuận, có thể làm tiến trình dài thêm, vì phải chờ kết quả rồi mới xét tiếp. Trong khi ấy, với nhà chức trách và ngành tư pháp, vụ án càng lớn, bị cáo càng đông, tài sản càng nhiều thì bản án càng cần đứng vững trước mọi chất vấn về sau. Xử nhanh thì thỏa lòng người chờ, nhưng xử mà bỏ sót một tình trạng của bị cáo thì bản án có thể bị lật lại, và người thiệt sau cùng vẫn là bị hại.

Đó là sự đánh đổi của phiên tòa hôm nay. Nếu giám định được chấp thuận, người được là bị cáo, với quyền được xem xét đầy đủ tình trạng của mình, và là tính vững chắc của bản án; người trả giá trước mắt là bị hại, phải chờ thêm. Nếu bỏ qua mà xử ngay, tiền có thể về sớm hơn, nhưng bản án mang nguy cơ bị cho là chưa xét hết. Vả lại, ngoài phòng xử, vụ án còn để lại một bài học cho người dân: lời mời đầu tư lãi cao qua mạng, lãi càng cao mà rủi ro càng mờ thì càng đáng dừng lại hỏi thêm một câu trước khi đưa tiền.

Một phiên tòa lớn không chỉ đo bằng số bị cáo hay số tiền, mà bằng cách nó trả lời được câu hỏi của người bị hại: tiền của tôi đi đâu, và bao giờ về. Lá đơn hôm nay, dù tòa quyết ra sao, cũng nhắc lại điều ấy: công lý đi chậm vẫn hơn công lý đi ẩu, miễn là người đang chờ được biết mình đang chờ cái gì.