Kì thi vào lớp 10 chỉ còn Văn và Toán: bớt một môn thi, nhẹ được bao nhiêu?

Theo tin từ ngành giáo dục, kì thi tuyển sinh vào lớp 10 trong thời gian tới dự kiến chỉ còn hai môn: Ngữ văn và Toán, thay vì ba môn như nhiều địa phương đang áp dụng. Đây là thông tin ở dạng dự kiến, chưa phải quy định chính thức áp dụng đồng loạt — nhưng nó chạm đúng một trong những kì thi gây áp lực lớn nhứt cho học sinh và gia đình ở bậc trung học cơ sở.

Vì sao chuyện bớt môn lại đáng bàn

Kì thi vào lớp 10 công lập, nhứt là tại các thành phố lớn, từ lâu được xem là một “cửa ải” không kém kì thi đại học: tỉ lệ chọi cao, điểm chuẩn biến động từng năm, và học sinh phải ôn luyện nhiều môn cùng lúc trong suốt năm lớp 9. Việc rút xuống còn hai môn cốt lõi — một môn ngôn ngữ, một môn tư duy — theo lý lẽ của bên đề xuất, là để giảm tải chương trình ôn tập, để học sinh học đều các môn trong suốt cấp học thay vì dồn sức vào các môn thi ở năm cuối. Xét theo hướng đó, đây là một điều chỉnh theo hướng giảm áp lực thi cử và đưa việc học trở về đúng nhịp của nó.

Điều đáng ngẫm: áp lực không mất đi, nó chỉ đổi chỗ

Tuy vậy, bớt môn thi không tự động làm cuộc đua nhẹ đi. Khi chỉ còn hai môn quyết định, điểm số của hai môn ấy sẽ mang trọng lượng lớn hơn: một bài thi Văn không như ý, hay một câu Toán khó, có thể đổi thay kết quả của cả kì thi. Áp lực vì thế có thể dồn nén vào hai môn còn lại, và thị trường luyện thi — vốn rất nhanh nhạy — sẽ lập tức dịch chuyển theo: ít môn hơn, nhưng luyện sâu hơn, đắt hơn. Nếu tỉ lệ chọi vào các trường công lập tốt không thay đổi, thì thay đổi số môn thi chủ yếu đổi hình thức của cuộc cạnh tranh, chứ chưa đổi được bản chất của nó. Đó là điều các nhà quản lý giáo dục hẳn cũng đã tính tới, và là lý do thông tin này mới dừng ở mức “dự kiến” để lấy ý kiến.

Một gợi ý nhỏ từ cách làm của người đi trước

Điều học sinh và phụ huynh cần nhứt trong những thay đổi kiểu này không phải là thêm hay bớt một môn, mà là sự SỚM và RÕ: công bố phương án trước ít nhứt một năm học trọn vẹn, để thầy trò không rơi vào thế bị động giữa chừng. Nhiều hệ thống giáo dục trong khu vực khi thay đổi cấu trúc kì thi chuyển cấp đều giữ nguyên tắc đó — thay đổi được loan báo trước cho cả một khóa học sinh, không áp dụng lưng chừng. Nếu phương án hai môn được chốt sớm và giữ ổn định trong nhiều năm, lợi ích giảm tải mới thật sự đến được với người học; còn nếu mỗi năm lại đổi một cách, thì chính sự bất định mới là gánh nặng lớn nhứt.

Với các gia đình có con đang học lớp 8, lớp 9, điều nên làm lúc này là tiếp tục theo dõi thông báo chính thức của Sở Giáo dục địa phương mình, và giữ nhịp học đều các môn thay vì vội vàng cắt bỏ môn thứ ba ngay từ bây giờ — bởi cho tới khi quy định chính thức ban hành, mọi phương án vẫn còn có thể thay đổi.