Từ 1/11, đi học hết cấp hai là nghĩa vụ của mọi trẻ em

Từ lâu, một đứa trẻ bỏ học giữa chừng vẫn được coi là nỗi riêng của từng nhà: nhà nghèo, đường xa, cha mẹ bận mưu sinh. Ấy vậy mà, từ ngày 1/11 tới, câu chuyện ấy có thêm một bên cùng gánh. Nghị định 353/2026/NĐ-CP của Chánh Phủ, ban hành ngày 11/9, có hiệu lực từ 1/11/2026, đặt giáo dục tiểu học và trung học cơ sở thành giáo dục bắt buộc, cùng lúc lo phổ cập mầm non 5 tới 6 tuổi và xóa mù chữ.

Điều đổi thay thiết thực nhứt nằm ở phía người học. Trẻ diện phổ cập mầm non và học sinh trong độ tuổi bắt buộc được hưởng chánh sách miễn, giảm học phí và phụ giúp chi phí học tập. Người học xóa mù chữ được phụ giúp tài liệu, học liệu, đồ dùng. Người đã quá tuổi mà chưa biết chữ hay chưa xong chương trình vẫn được học theo hình thức giáo dục thường xuyên — cánh cửa trường học không đóng lại chỉ vì người ta lỡ một chuyến đò.

Nghị định cũng đặt ra thước đo để biết một địa phương đã làm tròn việc hay chưa. Muốn được công nhận đạt chuẩn tiểu học bắt buộc, địa phương phải đạt ít nhứt 98% trẻ 6 tuổi vào lớp 1 và 95% trẻ 11 tuổi xong tiểu học; ở xã đặc biệt khó khăn, mức này là 85%. Những con số ấy để người dân hỏi lại xã mình: trẻ trong vùng đã tới lớp đủ chưa?

Nói cho công bằng, một tờ nghị định không tự nó đưa đứa trẻ tới lớp. Ở vùng sâu, vùng xa, cái khó không nằm ở chữ “bắt buộc” mà ở đường tới trường, ở thầy cô, ở lớp học. Nghị định ưu tiên nguồn lực cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, hải đảo — và những nơi ấy sẽ là chỗ thử xem lời hứa có thành việc làm hay không. Nhiều nước cũng đặt giáo dục bắt buộc thành luật; chỗ khác nhau nằm ở phần việc sau luật: có người đi tìm từng em bỏ học hay không, có lớp mở vào giờ hợp với người đã quá tuổi hay không.

Với các gia đình, điều nên làm là hỏi rõ: con mình được miễn, giảm học phí ra sao, xã mình đã có lớp giáo dục thường xuyên cho người lớn chưa xong chương trình hay chưa. Và cũng cần nhớ chiều ngược lại: gia đình, người giám hộ có trách nhiệm tạo điều kiện cho trẻ được học. Một tờ nghị định không tự nó đưa đứa trẻ tới lớp, nhưng nó đổi câu hỏi từ “nhà ấy có lo nổi không” thành “xã mình đã lo đủ chưa”.