Ngân hàng hạ lãi suất, nhưng vốn huy động đang hụt hơi

Người vay nghe tin lãi suất giảm thì mừng. Người gửi tiền nghe cùng một tin thì chùng xuống. Ấy là chuyện thường của một đồng lãi: giảm ở đầu này thì mỏng ở đầu kia, và lần này, Ngân hàng Nhà nước còn nói thẳng rằng các ngân hàng phải chấp nhận lãi mỏng đi để phụ giúp người vay.

Theo chỉ đạo mới của Ngân hàng Nhà nước, lãi suất tiền gửi niêm yết từ 6 tháng trở lên phải giảm ít nhứt 0,5 điểm mỗi năm; lãi vay cho sản xuất, kinh doanh và các ngành ưu tiên giảm 1,5–2 điểm. Tại buổi làm việc với 46 ngân hàng thương mại, Thống Đốc Phạm Đức Ấn thúc các ngân hàng giảm chi phí vận hành và chi phí vốn, áp mức giảm cho cả khoản vay cũ lẫn khoản vay mới. Ngân hàng nào không làm theo có thể bị cắt hạn mức tăng trưởng tín dụng còn lại của năm 2026, hoặc bị hạ chỉ tiêu năm 2027.

Chi tiết đắt nhứt nằm ở chỗ tiền gửi không chạy kịp tiền vay. Tới ngày 14/10, tín dụng tăng 11,44%, trong khi huy động chỉ tăng 11,22%. Khoảng chênh giữa dư nợ và tiền gửi đã thu hẹp từ gần 2 triệu tỉ đồng xuống dưới 1,5 triệu tỉ, nhưng vẫn là một hố sâu. Để giành tiền gửi, có ngân hàng chào lãi gửi kỳ dài 9–9,5% một năm, có nơi kèm điều kiện lên tới 10%. Lãi suất huy động mới bình quân đã lên 6,38% một năm vào ngày 20/9, cao hơn cuối năm 2025 tới 1,15 điểm.

Vả lại, lạm phát chưa cho phép nới tay nhiều. Giá tiêu dùng bình quân 8 tháng đầu năm tăng 4,45% so với cùng kỳ năm ngoái, lạm phát lõi tăng 4,24%, cả hai đều sát mức mục tiêu 4,5% của Chánh Phủ. Nếu lãi suất trong nước xuống quá thấp trong khi lãi suất Mỹ còn cao, đồng tiền dễ chịu sức ép, hàng nhập như xăng dầu, máy móc, nguyên liệu lại đắt thêm. Vì vậy hãng chứng khoán VNDirect cho rằng lãi gửi khó giảm thêm bao nhiêu từ nay tới cuối năm.

Bài học thực tế cho người giữ tiền nằm ở hai đầu. Người vay nên hiểu đợt giảm này là cơ hội thật, nhưng chưa chắc là mặt bằng mới bền lâu: nếu vốn huy động không theo kịp, ngân hàng sẽ khó giữ lãi vay thấp mãi. Người gửi tiền, trong khi ấy, đừng chỉ nhìn con số lãi chào cao nhứt trên bảng, mà xem kỳ hạn và điều kiện kèm theo — lãi cao kèm điều kiện lạ thường là dấu hiệu ngân hàng đang khát vốn. Lãi suất hạ bằng lệnh thì nhanh; giữ được lâu hay không, rốt cuộc, là chuyện tiền gửi có theo kịp tiền vay hay không.