Ngủ trưa: hai mươi phút đổi cả buổi chiều

Buổi trưa, cơm vừa xong, mắt bắt đầu díp lại. Bàn làm việc còn một đống chuyện, đầu óc thì đã xin nghỉ trước. Nhiều người lúc ấy tìm tới ly cà phê thứ ba, hay gượng ngồi cho qua cơn buồn ngủ, vì sợ mang tiếng lười. Ấy vậy mà, giấc ngủ ngắn giữa trưa có khi lại là cách làm việc khôn ngoan nhứt, chứ không phải dấu hiệu của kẻ trốn việc.

Người điều hành chiến tranh cũng ngủ trưa

Trong Thế Chiến thứ hai, Thủ Tướng Anh Winston Churchill giữ một nếp sống lạ: mỗi buổi chiều, ông cởi đồ, lên giường ngủ một giấc hẳn hoi, rồi mới dậy làm việc tới hai ba giờ sáng. Ông viết trong hồi ký rằng trời đất không bắt con người làm việc từ tám giờ sáng tới nửa đêm mà không có một giấc ngủ ngắn cho lại sức, dù chỉ hai mươi phút cũng đủ làm mới toàn bộ sinh lực. Nhờ giấc ngủ ấy, ông nói mình làm được một ngày rưỡi việc trong một ngày. Trong khi ấy, các tướng lãnh quanh ông cũng quen với nếp này tới mức có người ngủ gật ngay trong phòng họp mà vẫn nghe không sót một chữ về hải quân. Chuyện kể nghe như đùa, nhưng nó cho thấy một điều: người gánh việc nặng nhứt lại là người giữ giấc nghỉ cẩn thận nhứt.

Hai mươi sáu phút trong buồng lái

Chuyện của Churchill không chỉ là giai thoại. Đầu thập niên 1990, nhà nghiên cứu Mark Rosekind cùng cộng sự ở Trung tâm NASA Ames cho 21 phi công bay đường dài xuyên Thái Bình Dương thử một cách nghỉ có tính toán: trong lúc máy bay bay đều, một phi công được nghỉ 40 phút trong buồng lái, có người khác coi máy. Kết quả: các phi công ngủ trung bình 26 phút, và so với nhóm không nghỉ, họ tỉnh táo hơn 54 phần trăm, làm việc hiệu quả hơn 34 phần trăm. Con số ấy, đăng lại trong bài tổng kết năm 1995, từ đó thành mốc tham chiếu quen thuộc trong khoa học về giấc ngủ. Được biết, giấc ngủ ngắn dưới nửa giờ thường chưa chạm tới giấc ngủ sâu, nên người ta dậy mà không bị cơn mơ màng nặng nề đeo theo; ngủ dài hơn, dậy giữa giấc sâu, trái lại còn mệt hơn lúc chưa ngủ.

Siesta, inemuri và giấc ngủ trưa ở xứ mình

Nhiều xứ coi giấc ngủ trưa là nếp sống thường, không phải tật xấu. Ở Tây Ban Nha, giờ siesta buổi trưa từng làm cả thành phố chùng xuống một nhịp, tiệm buôn đóng cửa, đường vắng người, để ai nấy về nhà ăn cơm rồi chợp mắt tránh nắng gắt. Ở Nhật Bổn, người ta có chữ inemuri: ngủ gật nơi làm việc, trên xe lửa, mà không ai chê là lười, vì nó được hiểu là dấu hiệu của người làm việc tới kiệt sức. Ở xứ mình, giấc ngủ trưa cũng xưa như võng tre, ghế bố ngoài hiên: ăn cơm xong, người lớn ngả lưng một lát, trẻ con cũng quen chợp mắt trước khi đi học buổi chiều. Vả lại, cái nóng buổi trưa ở xứ nhiệt đới vốn không mời ai làm việc nặng; nghỉ một lát rồi làm tiếp, tính ra còn hơn gượng làm trong cơn buồn ngủ.

Ngủ trưa sao cho đúng

Muốn giấc ngủ trưa phụ giúp thật, có ba điều nên nhớ. Một là ngủ ngắn: chừng hai mươi tới ba mươi phút là vừa, đặt đồng hồ báo thức trước khi nằm xuống. Hai là ngủ sớm: trước ba giờ chiều, để tối còn buồn ngủ đúng giờ. Ba là ngủ cho ra ngủ: chỗ tối, yên, mát, tắt điện thoại một lát, chứ không phải gục đầu trên bàn giấy giữa tiếng ồn. Làm được ba điều ấy, giấc ngủ trưa không còn là khoảng thời gian đánh cắp của buổi chiều, mà là cách nạp lại sức rẻ nhứt, không tốn một đồng, không cần máy móc.

Người ta hay đo sự chăm chỉ bằng số giờ ngồi trước bàn, mà quên rằng đầu óc mệt thì ngồi lâu cũng chỉ thêm sai sót. Một giấc ngủ ngắn giữa ngày không làm ai kém chăm chỉ; nó chỉ nhắc rằng sức người có hạn, và người biết nghỉ đúng lúc mới đi được đường dài. Trưa mai, nếu mắt đã díp lại, cứ ngủ một giấc ngắn cho đàng hoàng, rồi dậy làm tiếp. Buổi chiều sẽ khác hẳn, và không ai có quyền gọi đó là lười.