Viết nhật ký: mỗi tối mười phút để mai sau còn gặp lại hôm nay

Buổi tối, trước khi ngủ, nhiều người còn cầm điện thoại lướt thêm một vòng tin tức, rồi thiếp đi với cái đầu đầy những chuyện của thiên hạ. Sáng ra, hôm qua đã trôi tuột, chỉ còn lại cảm giác mơ hồ rằng mình đã bận rộn suốt ngày mà không nhớ rõ đã làm được việc gì. Ấy vậy mà, chỉ cần một cuốn sổ mỏng và mười phút ngồi xuống viết vài dòng, ngày hôm ấy đã có chỗ để ở lại.

Hoàng đế viết cho mình, không viết cho thiên hạ

Marcus Aurelius làm Hoàng đế La Mã từ năm 161 tới năm 180, phần lớn thời gian cầm quân ở biên giới sông Danube. Giữa doanh trại, ông viết bằng tiếng Hy Lạp những dòng ngắn nhắc bản thân sống sao cho ngay thẳng, chịu đựng sao cho điềm đạm, và đối xử với người khác sao cho công bằng. Ông không đặt tựa cho những dòng ấy, cũng không định in ra cho ai đọc. Đời sau gom lại thành mười hai quyển, gọi là Suy tưởng. Điều đáng ngẫm nhứt ở đây là: người nắm quyền lớn nhứt Âu Châu thời ấy lại dùng nhật ký để tự răn mình, chứ không để ra lệnh cho thiên hạ. Cuốn sổ của ông, viết ra chỉ để mình đọc, rốt cuộc lại thành sách gối đầu giường của bao nhiêu thế hệ sau.

Viên chức Luân Đôn và chín năm ghi chép

Samuel Pepys là viên chức hải quân ở Luân Đôn. Từ ngày 1 tháng 1 năm 1660, ông bắt đầu viết nhật ký bằng một thứ tốc ký riêng, và viết đều tay tới tháng 5 năm 1669 thì phải ngừng vì mắt kém dần. Trong sổ của ông có đủ mọi chuyện: bữa ăn, việc nhà, việc triều đình, những cuộc gặp gỡ, cả những lỗi lầm của bản thân mà ông không giấu giếm. Cùng lúc ấy, sổ của ông cũng ghi lại hai tai họa lớn của thành phố: dịch hạch năm 1665 và trận hỏa hoạn lớn ngày 2 tháng 9 năm 1666, thiêu rụi phần lớn Luân Đôn. Bản thảo nằm im hơn một trăm năm, tới thế kỷ mười chín mới có người giải mã, rồi in lần đầu năm 1825. Nay người ta đọc Pepys không phải vì ông là nhân vật lớn, mà vì ông ghi trung thực đời sống thường ngày của một con người — thứ mà sử sách lớn thường bỏ qua.

Nhật ký còn là biên bản của người làm việc lớn

Trang nhật ký ngày 17 tháng 12 năm 1903 của Orville Wright là một thí dụ khác. Trong một buổi sáng, ông ghi lại bốn lần thử bay: lần đầu chỉ chừng 12 giây, lần sau xa hơn một chút, lần thứ ba gặp gió ngang làm cánh nghiêng, lần thứ tư mới bay được vài trăm thước. Không có lời lẽ hoa mỹ, chỉ có giờ giấc, khoảng cách, hướng gió và chỗ máy hỏng. Ấy vậy mà, nhờ những dòng ghi chép khô khan ấy, người đời sau mới biết rõ ràng buổi sáng đầu tiên con người bay lên trời đã diễn ra ra sao. Viết nhật ký, ở đây, không còn là chuyện riêng tư nữa, mà là cách một người làm việc có trách nhiệm để lại dấu vết trung thực cho ngày sau.

Viết sao cho bền

Muốn giữ thói quen này, đừng bắt đầu bằng một cuốn sổ đẹp và lời hứa viết dài mỗi ngày. Chỉ cần ba điều nhỏ. Một là viết ngắn: mười phút, vài dòng cũng đủ, ghi hôm nay có chuyện gì đáng nhớ, lòng thấy ra sao, và mai muốn đổi điều gì. Hai là viết thật: sổ này viết cho mình đọc, không phải để khoe với ai, nên càng thật thì về sau đọc lại càng có ích. Ba là viết đều: mỗi tối một ít, hơn là dồn cả tháng rồi viết một lần dài cho kịp. Cuối mỗi tháng, lật lại mà đọc, người viết sẽ thấy những thói quen của mình lặp đi lặp lại: cơn giận nào cũng giống cơn giận nào, niềm vui nào cũng từ những điều nhỏ nhặt quanh nhà. Được biết, cái lợi lớn nhứt của nhật ký không nằm ở trang giấy, mà ở lần đọc lại ấy.

Trí nhớ con người vốn hay quên điều nhỏ và phóng đại điều lớn. Một ngày trôi qua không ghi lại, chẳng bao lâu sẽ nhòa đi như chưa từng có. Một cuốn nhật ký không làm đời ai dài thêm, nhưng nó giữ cho đời ấy khỏi trôi tuột qua tay trong lặng lẽ. Viết xuống mười phút mỗi tối, mai sau lật lại, người ta sẽ gặp lại con người của hôm nay — rõ ràng hơn bất kỳ tấm ảnh nào, và thành thật hơn bất kỳ lời kể nào.