Giải thực dân đích thực trông như thế nào

Bài tiểu luận của David Jager, kí giả Tablet Magazine, mở đầu bằng một nghịch lý: những người ồn ào nhứt về “giải thực dân” thường không phải người bản địa; còn khi người bản địa thật sự cất tiếng, họ đôi khi nói điều làm giới hoạt động khó xử. Tác giả dẫn trường hợp của Donna Charging, nghệ sĩ người Shoshone, bị giới nghệ sĩ bản địa xa lánh chỉ vì bà công khai áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho mọi dân tộc trong câu chuyện Israel — Palestine. Một tiếng nói khác được dẫn là Jason Watson, người Chickasaw đang sống tại Israel, với nhận xét được bài viết khắc lại: sự sống còn của dân bản địa nằm trong thực tại, chứ không phải trong khẩu hiệu.

Phần “thực tại” mà bài viết nhấn mạnh gồm hai lớp. Lớp thứ nhứt là một thành tựu cụ thể: một dân tộc đã hồi sinh một ngôn ngữ tưởng đã chết hơn một ngàn năm thành tiếng nói của một quốc gia hiện đại — điều mà người Ireland, với mọi nỗ lực dành cho tiếng Gaelic suốt một thế kỷ, vẫn chưa làm được. Lớp thứ hai là một ký ức đẹp: năm 1969, khi các nhà hoạt động người Mỹ bản địa chiếm đóng đảo Alcatraz để đòi lại đất tổ, một nhóm người Mỹ gốc Do Thái đã chèo thuyền ra đảo, mang theo chân đèn để cùng mừng lễ Hanukkah với những người chiếm đóng — hai dân tộc từng bị xua đuổi khỏi quê hương nhận ra nhau giữa biển khơi. Từ đó, tác giả đi tới luận điểm gai góc nhứt của bài: công thức “nhà nước thực dân định cư” gán cho Israel, theo ông, không phải phát kiến của học thuật cấp tiến hôm nay mà là sản phẩm tuyên truyền của Liên Xô từ thập niên 1960, được sinh viên phương Tây ngày nay lặp lại mà không hay biết nguồn gốc của nó.

Trang giới thiệu bài này đúng theo cách nó đáng được đọc: như một luận đề luận chiến có lập trường rõ ràng, không phải một bản tin trung lập. Người đọc có thể không đồng ý với nhiều khẳng định lịch sử trong bài — và nên đối chiếu thêm các nguồn khác — nhưng có hai thứ bài viết làm được mà ít bài làm được: nó đưa tiếng nói của chính người bản địa vào giữa một cuộc tranh luận thường chỉ toàn người ngoài nói thay cho họ, và nó nhắc rằng những khẩu hiệu nghe rất mới đôi khi có lai lịch rất cũ. Đọc để ngẫm về cả hai điều đó.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Giải thực dân đích thực trông như thế nào.