Những lời dối trá về chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội

Đây là bài luận chiến thẳng thừng nhứt trong loạt sưu tầm kỳ này. Tác giả tuyên bố ngay từ đầu: có hai lời dối trá lớn đang chi phối đời sống tư tưởng thời nay. Lời thứ nhứt là người giàu giàu lên nhờ bóc lột kẻ nghèo — một lối nghĩ tổng bằng không, coi của cải của người này nhất định là phần mất của người kia. Lời thứ hai là chủ nghĩa xã hội “mang lại lợi ích” cho xã hội.

Để bác bỏ lời thứ hai, bài viết đưa ra những bằng chứng mà tác giả cho là đã quá đủ: ở bất cứ nơi nào mô hình ấy được áp dụng nghiêm túc, dấu vết để lại đều là hàng người xếp hàng chờ bánh mì, kệ hàng trống rỗng và tự do bị chôn theo. Hai thí dụ được nhấn mạnh: Venezuela, từng là nước giàu nhứt Nam Mỹ, sau hai thập niên đi theo con đường xã hội chủ nghĩa đã tới cảnh dân chúng bới rác kiếm ăn trong khi gia đình người cầm quyền giàu có bậc nhứt nước; và bán đảo Triều Tiên — cùng một dân tộc, cùng một điểm xuất phát sau chiến tranh — một bên đói rách, một bên thịnh vượng. Vì sao, nếu bằng chứng rõ đến vậy, những lời dối trá vẫn sống dai? Câu trả lời của tác giả nằm ở ngôn từ: chúng khoác áo mỹ từ như “công bằng”, “chia sẻ”, “nhân đạo” — những chữ không ai dám công khai chống lại. Nhưng lột lớp áo ấy ra, theo ông, “chia sẻ” ép buộc thực chất là cướp đoạt có giấy phép, còn “công bằng” cào bằng là kéo mọi người xuống đáy thay vì nâng lên. Kết luận của bài trở về kinh tế học cổ điển: thịnh vượng sinh ra từ tự do, không sinh ra từ mệnh lệnh — muốn giúp người nghèo, đừng trói tay những người làm ra của cải.

Trang giới thiệu bài này với một lưu ý rõ ràng: đây là tiếng nói một phía, viết để luận chiến, và nó cố tình không nhắc tới những mô hình pha trộn — như các nước Bắc Âu kết hợp thị trường với an sinh rộng — vốn là phản ví dụ mà người đọc nên tự cân nhắc. Nhưng một bài luận chiến hay vẫn có giá trị riêng: nó buộc ta phải nói rõ mình tin điều gì và vì sao, thay vì nấp sau những mỹ từ không ai kiểm chứng. Đọc nó như một đối thủ tranh luận sòng phẳng — đồng ý hay bác bỏ đều cần lý lẽ — là cách đọc có ích nhứt.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Những lời dối trá về chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội.