Cái bẫy FIGES: nhà nước phúc lợi rạn nứt ngay trước mắt

FIGES là tên viết tắt mà bài bình luận này đặt cho năm nước Âu Châu: Pháp (France), Ý (Italy), Đức (Germany), Tây Ban Nha (Spain) — cùng Anh Quốc được xét bên cạnh. Mỗi nước một câu chuyện riêng — dịch vụ y tế quốc gia của Anh nuốt ngân sách mà phẩm chất không cải thiện bao nhiêu; Tây Ban Nha có thất nghiệp thanh niên cao ngất đi đôi với những cam kết an sinh mà ngân sách không kham nổi — nhưng theo tác giả, cả năm cùng chia một mẫu số: thuế cao, bộ máy phúc lợi phình to, và những lời hứa được thiết kế cho một thời đại đã qua.

Trái tim của “cái bẫy” là phép tính nhân khẩu học. Hệ thống phúc lợi Âu Châu được dựng trong thời dân số trẻ và tăng trưởng cao; nay tỷ suất sinh giảm, tuổi thọ tăng, nên mỗi người lao động phải gánh thêm nhiều người hưởng trợ cấp. Chánh phủ nào cũng biết bài toán này, và chánh phủ nào cũng sợ đáp án của nó: cắt giảm phúc lợi bị coi là tự sát chánh trị, nên mọi người cùng chọn con đường dễ nhất — vay thêm. Nợ công chồng chất, lãi vay leo thang, và thị trường trái phiếu bắt đầu đặt câu hỏi mà không chánh trị gia nào muốn nghe: những lời hứa này liệu có bao giờ được trả đủ không? Càng cố giữ nguyên mọi cam kết trong một cơ cấu dân số đã đổi hẳn, vết nứt càng lan rộng — đó chính là cái bẫy: không phải sụp đổ trong một đêm, mà rạn nứt ngay trước mắt, chậm và chắc.

Trang đưa bài này vào mục để dành vì lời cảnh báo của nó vượt ra ngoài Âu Châu, như chính tác giả kết luận: bất cứ quốc gia nào để nhà nước hứa hẹn vượt quá sức sản xuất của xã hội đều sẽ đi tới cùng một ngõ cụt. Phúc lợi tự nó không phải điều xấu — điều xấu là thứ phúc lợi được tài trợ bằng nợ nần và ảo tưởng. Với một nước đang già hóa nhanh như Việt Nam, đây không phải chuyện của người ta: câu hỏi “ai sẽ gánh hóa đơn, và gánh bằng cách nào” nên được hỏi từ bây giờ, khi còn thì giờ trả lời cho đàng hoàng.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Cái bẫy FIGES: Nhà nước phúc lợi rạn nứt ngay trước mắt.