Cái phổ quát đối đầu cái tập thể

Khởi điểm của bài viết rất đời thường: tác giả Kenneth LaFave ngồi xem một video tranh luận giữa hai triết gia — Bernard-Henri Lévy của Pháp và Aleksandr Dugin của Nga — và bỏ dở ở phút 43, một phần vì hai diễn giả phải tranh luận bằng tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ của ai trong hai người (có lúc Lévy nói một biến cố “đã đổ mồ hôi” — perspired — thay vì “đã xảy ra” — transpired), phần khác vì sự thù địch giữa hai người ngày một tăng. Nhưng trước khi bỏ dở, mầm của một ý tưởng đã cắm rễ trong đầu ông, và bài viết là sự triển khai ý tưởng ấy.

Cốt lõi của sự đối đầu, theo tác giả tóm lại: Lévy đứng về phía chủ nghĩa tự do Tây phương truyền thống — mọi con người ở khắp nơi đều hưởng những quyền như nhau; thế giới là mái nhà của hàng tỉ cá nhân, và khát vọng mưu cầu hạnh phúc là phổ quát, không thể bị cản trở bởi tôn giáo, chủng tộc hay bất cứ nhãn định danh tập thể nào. Dugin ở cực ngược lại: ông tự nhận theo một triết học tập thể, trong đó tôn giáo, chủng tộc, sắc tộc nặng hơn quyền cá nhân nhiều; ông đổ lỗi cho chủ nghĩa cá nhân về tình trạng hỗn loạn của Tây phương và chỉ vào nước Nga như bến đỗ an toàn tránh khỏi cơn hỗn loạn ấy. Tới đây, điều thú vị của bài viết mới bắt đầu: tác giả tìm thấy ba “khái niệm bắc cầu”. Thứ nhứt, cả hai đều gom con người thành nhóm — Lévy gom tất cả dưới một mái nhà duy nhất là nhân loại; Dugin nhìn thấy vô số khối người — Hồi giáo, Cơ Đốc giáo, Do Thái giáo, Slav — không được siêu việt bởi nhân loại như một toàn thể. Thứ hai, cả hai đều thừa nhận sự tồn tại của quyền — chỉ khác ở chủ thể: với Lévy, quyền thuộc về cá nhân; với Dugin, quyền thuộc về các nền văn hóa, tức quyền được là người Hồi giáo, người Cơ Đốc. Và thứ ba, cả hai cùng chỉ tay về phía đối phương như nguồn của cơn khủng hoảng — mỗi người đều chẩn đoán được bịnh của phía kia rõ hơn bịnh của chính mình.

Trang đưa bài này vào mục để dành vì nó làm một việc hiếm: thay vì chọn phe và cổ vũ, nó vẽ bản đồ của cuộc đối đầu — và chỉ ra rằng hai cực tưởng như không đội trời chung vẫn chia sẻ những tiền đề sâu mà chính họ không nhận ra. Đường nứt phổ quát — tập thể này chạy qua hầu hết các tranh luận lớn của thời đại, từ di dân, bản sắc cho tới địa chánh trị. Có tấm bản đồ trong tay, người đọc sẽ nghe các cuộc tranh luận khác tỉnh táo hơn hẳn.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Cái phổ quát đối đầu cái tập thể.