Trận chiến giữa thiện và ác: tái thống nhất giáo hội và nhà nước

Tiểu luận của Cole Ellison mở đầu bằng việc tự giải thích cụm từ dễ gây hiểu lầm nhứt trong bài: “tái thống nhất giáo hội và nhà nước” không có nghĩa là dựng một giáo hội quốc doanh đặt trên chánh quyền, mà là khôi phục truyền thống đạo đức Cơ Đốc về vị trí của nó trong đời sống công cộng — nơi tự do tôn giáo gồm cả quyền thực hành, giảng dạy và sống đức tin công khai, thay vì bị loại trừ khỏi các định chế chung.

Luận điểm của bài được dựng trên một ẩn dụ giáo dục: hãy tưởng tượng một cậu bé lớn lên không có bất cứ giới hạn đạo đức nào — không ai dạy điều đúng, điều sai, được tự do tuyệt đối làm mọi điều mình muốn. Theo tác giả, cậu bé ấy không trở thành người tự do; cậu trở thành tù nhân của chính dục vọng của mình, nô lệ cho những thôi thúc nhất thời vì không có la bàn đạo đức nào định hướng. Tự do không khuôn khổ, trong cách nhìn này, không phải tự do mà là buông thả dẫn tới nô lệ — và nước Mỹ, theo tác giả, đang làm điều tương tự ở quy mô quốc gia khi từ bỏ di sản đạo đức từng là kim chỉ nam, bỏ rơi con người trong “sa mạc của chủ nghĩa tương đối”, nơi mọi giá trị đều ngang nhau và vì thế không giá trị nào còn ý nghĩa. Bước ngoặt được chỉ tên là thập niên 1960, với hai phán quyết của Tối Cao Pháp Viện: Engel v. Vitale (1962) loại bỏ kinh nguyện khỏi trường công, và Abington v. Schempp (1963) cấm đọc Kinh Thánh trong giờ học. Hậu quả thực tế, theo bài viết, là đức tin bị đẩy khỏi quảng trường công cộng trong khi các ý thức hệ thế tục được tự do truyền bá — và đó không phải trung lập, mà là thiên vị có hệ thống chống lại di sản đã tạo nên nước Mỹ. Cuộc chiến sâu xa, tác giả kết luận, là giữa hai quan niệm về con người: một bên tin con người có phẩm giá và mục đích, tự do có ý nghĩa nhứt trong khuôn khổ chân lý đạo đức; bên kia coi con người chỉ là sản phẩm của vật chất và hoàn cảnh.

Trang giới thiệu bài này như một luận đề có lập trường tôn giáo — bảo thủ rõ ràng, và người đọc theo quan điểm thế tục sẽ có cách kể khác hẳn về hai phán quyết kia: với họ, đó là bảo vệ tự do của thiểu số tôn giáo trước đa số. Nhưng chính vì vậy bài viết đáng đọc: nó trình bày phía còn lại của một cuộc tranh luận lớn ở phương Tây bằng lý lẽ mạch lạc, và câu hỏi nó đặt — tự do cần khuôn khổ đạo đức tới mức nào mới còn là tự do — là câu hỏi mọi xã hội đều phải tự trả lời, theo cách này hay cách khác.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Trận chiến giữa thiện và ác: tái thống nhất giáo hội và nhà nước.