Sinh lực Hoa Kỳ: Thế hệ Thiên niên kỷ

Bài viết này có tuổi đời hơn một thập niên: cây bút Nguyễn-Xuân Nghĩa viết nó vào cuối năm 2013, khi nước Mỹ còn đang lết ra khỏi cuộc suy trầm lớn và dư luận đầy những bài bi quan về lớp người trẻ. Khung của bài là dân số học — môn học lặng lẽ mà quyết định rất nhiều chuyện ồn ào: tác giả đi lần lượt qua các thế hệ Mỹ, mỗi lớp người cách nhau chừng hai chục năm, với những cái tên đã thành quen thuộc.

Bằng lời của trang, hành trình ấy như sau. “Thế hệ Anh hùng” — the Greatest Generation — sinh từ đầu thế kỷ 20 tới khoảng 1924, lớn lên giữa Tổng khủng hoảng 1929–1933 rồi đi qua Thế chiến thứ hai. Kế đó là “Thế hệ Im lặng”, hay “Thiểu số May mắn”, sinh 1925–1942, còn quá trẻ để phải tòng quân trong chiến tranh — tác giả chêm một ngoặc đơn rất Nguyễn-Xuân Nghĩa rằng Việt Nam không nằm trong trường hợp may mắn đó, hầu như thế hệ nào cũng là anh hùng bi thảm. Rồi tới Baby Boomers, sinh 1946–1964, lớp người ra đời trong cơn “đẻ bù” sau chiến tranh, đông đảo và là động cơ của công cuộc tái thiết — hai tổng thống Clinton và Bush con đều sinh năm 1946. Trung tâm của bài là lớp người trẻ của thế kỷ 21 — thế hệ Thiên niên kỷ, Millennials: họ bị suy trầm chấn động nặng nhứt, thất nghiệp ít nhứt gấp đôi mức trung bình toàn quốc, nhiều người phải về sống với cha mẹ, vay tiền học lại mà vẫn chưa có việc, và món nợ học phí toàn quốc đã lên tới cả ngàn tỉ đô la — một hoàn cảnh tác giả tóm bằng một hình ảnh chua chát: không có nhà mà vẫn phải trả nợ. Đen tối đến nỗi có người hỏi thẳng: Hoa Kỳ có mất toi một thế hệ hay chăng?

Trang đưa bài này vào mục để dành với hai lý do. Một là phương pháp: nhìn một xã hội qua lăng kính thế hệ — mỗi lớp người bị đóng dấu bởi biến cố lớn của tuổi đôi mươi — là một cách đọc lịch sử rất giàu sức gợi, áp được cho cả Việt Nam. Hai là tính “viên nang thời gian”: đọc lại vào hôm nay, khi chính thế hệ Thiên niên kỷ ấy đã bước vào tuổi trung niên, mua nhà, sinh con và dần nắm các vị trí điều hành, ta có thể tự kiểm chứng nỗi lo năm 2013 đúng sai tới đâu. Ít có bài viết nào cho người đọc cái thú kiểm chứng như vậy.

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Sinh lực Hoa Kỳ: Thế hệ Thiên niên kỷ.