Venezuela — khi quyền lực tập trung thì của cải cũng tập trung

Handre là tác giả các luận đề lịch sử — kinh tế trên mạng xã hội X, chuyên phân tách cơ chế quyền lực qua các biến cố lịch sử. Bài này của ông có một luận điểm duy nhất, được nhắc đi nhắc lại dưới nhiều hình thức: quyền lực càng tập trung bao nhiêu, của cải càng tập trung theo bấy nhiêu.

Trường hợp ông chọn là Venezuela. Nước này ngồi trên trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh thuộc hàng lớn nhứt thế giới — vậy mà có thời kỳ người dân thiếu cả chất đạm để ăn. Theo tác giả, sự nghèo đói ấy hoàn toàn do con người tạo ra, và cơ chế của nó đã được nhà kinh tế học Ludwig von Mises chỉ ra từ năm 1920: khi không còn giá cả hình thành từ trao đổi tự nguyện, nhà hoạch định trung ương mất tín hiệu để phân bổ nguồn lực một cách hợp lý — không giá cả thì không tín hiệu, không tín hiệu thì không phối hợp được, và thiếu hụt theo sau chắc chắn như phép cộng theo sau số học. Ông đối chiếu hai hình ảnh: khoảng 1.200 công ty bị quốc hữu hóa dưới thời Tổng thống Hugo Chávez, trong khi gia đình của nhà lãnh đạo lại tích lũy của cải lớn ở Caracas và Miami. Và tác giả thêm một lớp nữa ít người để ý: kế hoạch hóa tập trung không chỉ tập trung kinh tế — nó còn tập trung cả các mối quan hệ, biến “quen biết ai” thành thứ tài sản lớn nhứt trong xã hội.

Trang giới thiệu bài này như một nghiên cứu tình huống về cơ chế, và vì một phép thử đơn giản mà nó gợi ra: khi đánh giá bất kỳ mô hình kinh tế nào, hãy nhìn vào bếp ăn của người dân thường thay vì nghe khẩu hiệu. Cũng cần nói cho đủ: đây là luận đề của một tác giả có khuynh hướng thị trường rất rõ; bức tranh Venezuela còn những yếu tố khác — chu kỳ giá dầu, cấm vận, quản trị doanh nghiệp nhà nước — mà một bài luận đề ngắn không thể ôm hết. Nhưng không yếu tố nào trong số đó xóa được câu hỏi cốt lõi mà bài viết đặt ra, và đó là lý do nó đáng để dành: vì sao một nước giàu tài nguyên đến vậy lại để dân mình đói?

Đọc toàn văn bản dịch tại Sài Gòn Tân Văn: Venezuela — Khi quyền lực tập trung thì của cải cũng tập trung.