Âu Châu một cuối tuần xuống đường, từ Paris tới Tirana

Thủ Tướng Albania đặt mấy chiếc ghế sofa trước Bộ Giáo Dục, mời sinh viên ngồi xuống đối thoại. Chiều thứ Bảy 24/10, đám đông đốt chính mấy chiếc ghế ấy. Một lời mời đối thoại bị đốt giữa quảng trường — hình ảnh gọn nhứt của một cuối tuần Âu Châu xuống đường từ Paris tới Tirana.

Tại Paris, cuộc tuần hành của liên đoàn sinh viên UNEF, có công đoàn CGT, nông dân và phong trào Áo vàng, ước tính 110.000 người. Cuối đoàn, ở Porte de Vincennes, đám đông xô xát với cảnh sát, và cảnh sát dùng hơi cay cùng vòi rồng để chặn lại. Ở Marseille cũng có xô xát và tin cửa tiệm bị đập phá. Ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo đảng La France Insoumise, cảnh báo tổng đình công ngày 5/11 nếu Tổng Thống Macron không đáp ứng yêu sách.

Tại Tirana, hàng ngàn người tụ trước Bộ Giáo Dục đòi học phí rẻ hơn, đầu tư nhiều hơn cho giáo dục và Thủ Tướng Edi Rama từ chức. Hơn 2.500 cảnh sát dùng vòi rồng đối phó đám đông; người biểu tình đốt thùng rác và ghế sofa, ném đá về phía bộ. Giới chức Albania nói hơn 300 người biểu tình và cảnh sát đã bị thương kể từ khi bất ổn bùng lên giữa tháng 10. Tại Brussels, sinh viên dựng chướng ngại, cảnh sát dùng vòi rồng và hơi cay, 5 người bị bắt, cửa tiệm đóng ván vì sợ cướp phá lặp lại. Tại Ý, cửa tiệm ở nhiều thành phố — Naples, Rome, Milan — đóng ván trước giờ biểu tình; riêng Milan điều 500 binh sĩ, máy bay không người lái và kiểm tra nhà ga.

Chuyện không chỉ nằm ở một buổi chiều. Lớp thứ nhứt là đời sống: cửa tiệm đóng ván đã là thiệt hại thật — một ngày không buôn bán, một khu phố mất khách. Lớp thứ hai là chánh trị: yêu sách mỗi nước mỗi khác, từ học phí, giá sinh hoạt, tham nhũng tới lương hưu, nhưng cùng một mẫu số: người trẻ thấy tương lai mình đắt đỏ hơn tương lai của cha mẹ họ. Nhà chức trách nói phải giữ trật tự, bảo vệ cửa tiệm; người biểu tình nói trật tự mà không đổi được gì thì chỉ là yên lặng.

Lớp thứ ba chạm tới bạn đọc Việt Nam: Âu Châu là đối tác thương mại lớn, đình công kéo dài có thể đội chi phí vận chuyển. Và tấm gương soi lại mình: khi học phí, nhà ở, việc làm cùng tăng giá một lúc, người trẻ ở đâu cũng hỏi cùng một câu — học xong rồi sống bằng gì? Dẹp được một cuộc tuần hành bằng vòi rồng, nhưng không dẹp được câu hỏi đã đưa người ta xuống đường.