Động đất 6,9 độ ngoài khơi Vanuatu: báo động sóng thần lên rồi xuống trong một giờ

Có những buổi chiều, biển chỉ cần rung một cái là cả một vùng đảo phải chạy lên cao. Chiều thứ Bảy 24/10, ngoài khơi Vanuatu, mặt đất dưới biển rung mạnh tới mức Trung tâm Cảnh báo Sóng thần Thái Bình Dương phải phát báo động — rồi chưa đầy một giờ sau, chính trung tâm ấy lại loan báo: nguy hiểm đã qua.

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), trận động đất mạnh 6,9 độ xảy ra lúc 02 giờ 31 phút giờ UTC, tức khoảng 13 giờ 31 phút giờ Vanuatu, tâm chấn cách thị trấn Port-Olry trên đảo Santo khoảng 197 cây số về phía tây-tây-bắc, sâu 10 cây số dưới đáy biển. Con số đầu tiên loan ra là 7,2, sau hiệu đính xuống 6,9. Bốn phút sau, một trận 6,3 độ nữa rung gần đó, ở khoảng 170 cây số về phía tây-bắc Port-Olry, cũng sâu 10 cây số.

Bản tin đầu tiên của Trung tâm Cảnh báo Sóng thần cảnh báo sóng nguy hiểm có thể ập vào bờ trong vòng 300 cây số quanh tâm chấn. Cơ quan địa chất Vanuatu bảo dân ven biển lên chỗ cao trong lúc báo động còn hiệu lực. Tới bản tin cuối lúc 03 giờ 28 phút giờ UTC, trung tâm xác nhận mối đe dọa sóng thần đã qua, chỉ còn dao động mực nước nhỏ có thể xảy ra gần tâm chấn trong vài giờ sau, và khuyên dân ven biển giữ thận trọng bình thường.

Chưa có báo cáo thiệt hại hay thương vong ngay sau đó, và USGS xếp trận động đất ở mức cảnh báo xanh, tức khả năng thương vong và thiệt hại lớn thấp. Nhưng «chưa có báo cáo» không phải là «không có gì»: dư chấn vẫn tiếp diễn, và một vị cựu Thủ Tướng Vanuatu đã lên mạng nhắc dân giữ cảnh giác, theo dõi tin chính thức. Với người dân đảo, bài học là chạy trước, hỏi sau — vì sóng thần không đợi kiểm chứng. Với hệ thống cảnh báo, lần này máy móc chạy đúng quy trình: đo, báo, hiệu đính, gỡ — trong vòng chưa đầy một giờ, thay vì để dân thấp thỏm cả ngày.

Với người đọc ở xa, cũng có một bài học nhỏ: đừng chia sẻ lại ảnh chụp bản báo động đầu tiên như thể nó còn hiệu lực. Tin cũ nhứt về thiên tai cũng có thể thành tin sai chỉ sau một giờ. Đất còn rung, biển đã lặng. Điều đáng giữ lại sau một buổi chiều như vậy không phải là con số 7,2 hay 6,9, mà là thói quen: nghe báo động thì lên cao, nghe gỡ báo động thì vẫn coi chừng dư chấn — vì biển không hứa gì với ai, kể cả khi nó vừa im.