Sân bay lớn nhứt nước thiếu người làm: công trường chỉ có 1.440 trên 2.500 lao động cần thiết

Một dự án có thể thiếu vốn, thiếu vật liệu, thiếu mặt bằng — nhưng sân bay quốc tế Long Thành lúc này thiếu một thứ căn bản hơn cả: người làm. Theo ghi nhận của báo Tiền Phong sáng nay (24/10), riêng tại gói thầu 4.8 của dự án, công trường mới huy động được khoảng 1.440 lao động, trong khi tổng số nhân sự theo yêu cầu là hơn 2.500 người. Nói cách khác, cứ mười vị trí cần người thì mới có chưa đầy sáu người có mặt — và tờ báo dùng đúng hai chữ “nghiêm trọng” cho tình trạng thiếu hụt này.

Cơ chế của cơn khát lao động này không khó hiểu nếu nhìn ra ngoài hàng rào công trường. Lao động xây dựng phổ thông ở vùng Đông Nam Bộ đang bị nhiều phía cùng kéo: các khu công nghiệp mở rộng cần công nhân có tay nghề và thu nhập ổn định quanh năm; các đại dự án hạ tầng khác cũng đang vào giai đoạn tăng tốc; một phần lao động trẻ chọn đi làm việc ở nước ngoài với mức lương cao hơn hẳn; phần khác, sau nhiều năm bôn ba, ở lại quê khi chi phí sống ở đô thị ăn mòn khoản tiền gửi về nhà. Công trường xây dựng — việc nặng, nắng nóng, thu nhập theo tiến độ — thành lựa chọn kém hấp dẫn nhứt trong cuộc cạnh tranh ấy, dù là công trường của dự án lớn nhứt nước. Chi tiết đáng ngẫm là ở đó: không phải dự án không có tiền trả, mà là cấu trúc thị trường lao động đã đổi — người thợ hôm nay có nhiều lựa chọn hơn người thợ mười năm trước, và họ đang dùng quyền lựa chọn đó.

Hệ quả trước mắt là tiến độ: thiếu hơn một ngàn lao động trên một gói thầu nghĩa là các hạng mục phải xếp hàng chờ nhau, và cách bù tiến độ quen thuộc — tăng ca, ép ca đêm — lại làm tăng chi phí và rủi ro an toàn lao động. Về dài hạn, đây là bài toán chung của mọi nền kinh tế đang xây dựng nhanh: hạ tầng có thể vẽ xong trên giấy trong vài năm, nhưng đội ngũ thợ lành nghề thì không “thi công” gấp được. Gợi ý xây dựng từ chuyện này cũng không mới, chỉ là cần làm thật: đào tạo nghề gắn ngay với công trường, nhà ở và điều kiện sinh hoạt cho công nhân tử tế hơn, và cơ chế lương khiến nghề thợ xây dựng thành một nghề đáng theo lâu dài thay vì việc làm thời vụ. Một sân bay quốc tế, rốt cuộc, được xây nên bởi tay người — và tay người thì không thể huy động bằng mệnh lệnh.