Xăng tăng đồng loạt, dầu diesel vượt mốc 30.000 đồng một lít

Chiều 29/10, bảng giá ở cây xăng đổi theo hướng mà nhiều người đi xe không ngờ tới: dầu thô thế giới vừa hạ nhiệt mà giá bán lẻ trong nước lại tăng đồng loạt. Theo Reuters, dầu Brent giảm 44 xu, còn 114,88 đô một thùng, dầu WTI của Hoa Kỳ giảm 78 xu, còn 102 đô. Ấy vậy mà, từ 15 giờ cùng ngày, xăng E5 tăng 666 đồng, xăng E10 tăng 521 đồng, dầu diesel, mức tăng lớn nhứt kỳ này, tăng 696 đồng một lít. Nghịch lý ấy có lời giải, và lời giải chạm tới túi tiền của mọi nhà.

Được biết, mức trần mới là: xăng E5 RON92 không quá 26.027 đồng một lít, xăng E10 RON95-III không quá 25.734 đồng, dầu diesel 0,05S không quá 30.246 đồng, dầu mazut không quá 23.596 đồng một ký. Trong kỳ này, nhà điều hành không trích lập và cũng không chi dùng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Vì sao giá trong nước đi ngược giá dầu thô? Vì giá bán lẻ theo giá thành phẩm bình quân cả kỳ 22/10 tới 29/10, không theo giá dầu thô từng phiên: xăng RON92 dùng pha E5 đạt 138,554 đô một thùng, tăng 4,68%; xăng RON95 dùng pha E10 đạt 139,118 đô, tăng 4,22%; dầu diesel đạt 172,570 đô, tăng 2,71%.

Bộ Công Thương cho hay giá thành phẩm thế giới chịu nhiều lực đẩy cùng lúc: hoạt động quân sự tại Yemen, các vụ tấn công vào cơ sở dầu khí của Saudi Arabia, lượng dầu thô dự trữ của Hoa Kỳ giảm. Trong khi ấy, triển vọng đàm phán hòa bình giữa Hoa Kỳ và Iran làm dịu lo ngại về nguồn cung, nên giá dầu thô hạ trong phiên 29/10 — nhưng giá thành phẩm bình quân cả kỳ vẫn cao hơn kỳ trước, nên bảng giá trong nước vẫn tăng.

Vả lại, bảng giá kỳ này có một chi tiết lạ nhứt: xăng E10 rẻ hơn xăng E5 tới 293 đồng một lít, dù xăng RON95 vốn đắt hơn RON92. Bộ Công Thương giải thích: giá thành phẩm RON95 chỉ cao hơn RON92 0,564 đô một thùng, tương đương khoảng 91 đồng một lít, nhưng thuế tiêu thụ đặc biệt của E10 chỉ 7%, thấp hơn mức 8% của E5, và giá tính thuế thấp hơn 50 đồng một lít, nên chi phí thuế của E10 thấp hơn 229 đồng một lít. Nói gọn: cái rẻ ấy do cách tính thuế khác nhau, không phải do cây xăng bớt lời.

Một bình xăng 5 lít kỳ này thêm chừng 3.000 đồng — chưa phải số tiền làm thay đổi bữa cơm của người đi xe máy. Nhưng với người chạy xe ôm, tài xế xe tải, chủ ghe tàu và nông dân dùng máy bơm, máy kéo chạy dầu diesel, con số lại khác. Dầu diesel vượt mốc 30.000 đồng là chi phí đầu vào của chuyến xe chở hàng và chuyến ghe ra khơi. Cước vận tải nhích lên thì giá rau, giá cá ngoài chợ cũng nhích theo sau vài tuần — con đường giá xăng đi vào bữa cơm vốn không ồn ào, nhưng không bao giờ vắng mặt.

Sự đánh đổi nói thẳng ra như vầy: ghìm giá bằng quỹ thì người đi xe nhẹ trước mắt, nhưng trả giá sau bằng một quỹ cạn và một đợt tăng dồn; để giá theo thị trường thì hàng không khan, nhưng người thu nhập thấp, tài xế và nông dân trả giá ngay trong kỳ này. Việc không chi Quỹ Bình ổn kỳ này giữ lại dư địa cho kỳ sau: quỹ còn thì dân mới hưởng trọn khi giá thế giới hạ; quỹ cạn thì kỳ tới giá tăng, nhà điều hành không còn gì để đỡ. Hướng gợi ý xây dựng, nhiều nước đã làm: để giá theo thị trường nhưng phụ giúp có mục tiêu cho người nghèo và người chạy xe mưu sinh, thay vì ghìm giá chung cho mọi người.

Nhìn cả tháng 10: đã có 5 kỳ điều hành, 3 lần tăng và 2 lần giảm, và kỳ này quay đầu tăng sau hai kỳ giảm sâu 15/10 và 22/10. So với đỉnh cũ hồi tháng 3–4, mặt bằng nay vẫn thấp hơn nhiều. Nhưng với người đi xe, cái mốc đáng nhớ nhứt của kỳ này không phải đỉnh cũ, mà là con số 30.000 của dầu diesel: một lít dầu nay đắt hơn một lít xăng, và mỗi chuyến xe, mỗi sọt hàng ra chợ từ nay đều mang theo con số ấy. Kỳ điều hành tới sẽ trả lời câu hỏi còn bỏ ngỏ: giá thành phẩm thế giới hạ thật, hay chỉ là một phiên hạ nhiệt giữa lúc căng thẳng chưa tan.